Pałac Reymonda: czy podzieli los kamienicy Esse?

Chyba każdy mieszkaniec Konina kojarzy charakterystyczny budynek stojący na prawym brzegu Warty, tuż obok Mostu Toruńskiego. To Pałac Reymonda. Formalnie nie jest pałacem, a willą fabrykancką. Nazwa ta jednak do niego przylgnęła i tak już zostało. Dzięki temu Konin ma też swój pałacyk. Stał tu kiedyś zamek wzniesiony z inicjatywy Kazimierza Wielkiego, jednak został rozebrany w I poł. XIX w. Jest też dworek Zofii Urbanowskiej, który obecnie pełni funkcję Urzędu Stanu Cywilnego. 

Pałac Reymonda fascynował mnie od kiedy pamiętam. W dzieciństwie przejrzałam niemalże wszystkie książki w konińskiej bibliotece, aby znaleźć nieco więcej informacji o pałacu i jego właścicielu. No i zobaczyć jak wyglądał, bowiem wiele postaci, które zapisały się na kartach konińskiej historii miały choć jedną zachowaną fotografię. Zdjęcia Reymonda niestety nie znalazłam. Dość dużo można przeczytać o jego fabryce, która miała znaczący wpływ na rozwój miejskiego przemysłu.

Obecnie pałac Reymonda jest w opłakanym stanie i obawiam się, że podzieli los zburzonej niedawno kamienicy Esse. Choć pojawiło się światełko w tunelu, ale o tym w dalszej części artykułu…

Edward Reymond – przemysłowiec z wizją

Edward Reymond urodził się w 1842 r. w Ozorkowie, z pochodzenia był Szwajcarem. Jego pierwsza żona Paulina z d. Hertzog, urodziła mu syna Karola Gustawa oraz cztery córki (trzy odeszły jeszcze w wieku dziecięcym). W 1868 r. Paulina Reymond zmarła, w wieku zaledwie 23 lat. W II poł. XIX w. Edward Reymond osiedlił się w Koninie, gdzie wraz z drugą żoną Emmą Karoliną z d. Pietsch, wzniósł na prawym brzegu Warty (ówcześnie była to Grobla Czarkowska, włączona w granice Konina w 1907 r.) – okazałą willę oraz Fabrykę Narzędzi i Maszyn Rolniczych. Fabryka była potocznie nazywana Fabryką Reymonda lub Białą Fabryką.

Fabryka Reymonda, jak podają źródła, wyposażona była w warsztat mechaniczny napędzany 12-konną maszyną parową oraz własną odlewnię żeliwa. W czasach, gdy Konin pozostawał w cieniu okolicznych miast takich jak Koło czy Turek, taka inwestycja była dużym krokiem do rozwoju miasta. 

Po śmierci Edwarda Reymonda w 1895 r. fabryka przeszła w ręce jego syna Ludwika Arnolda. Emma Reymond zmarła w 1907 r. 

Warto też wspomnieć o córce Ludwika Reymonda i Alojzy z domu Rohnstock, o której w jednym z numerów Koninianów pisał Damian Kruczkowski. Zofia Helena Reymond urodziła się w 1902 r. Wyróżniała się intelektem i wrażliwością – pomagała mieszkańcom Konina w tłumaczeniu dokumentów, biegle władała językiem niemieckim, była wykształcona, jednak nie cieszyła się powodzeniem z powodu mało atrakcyjnej urody. W przeciwieństwie do sióstr, nigdy nie wyszła za mąż.

Po 1945 r. rodzinę Reymondów uznano za Niemców i wywłaszczono. Wyjechali na zachód Europy.  Po wojnie w dawnej fabryce utworzono Państwowy Ośrodek Maszynowy, a pałac zaadaptowano na mieszkania. Pałac Reymonda pełnił był zamieszkiwany do lat 90 ubiegłego wieku.

Stan obecny

W latach 2018–2023 w budynku działała inicjatywa, w ramach której organizowano tu koncerty, wystawy i liczne działania wspierające lokalnych artystów, które tchnęły w miejsce nowe życie. 

Obiekt został zabezpieczony i obecnie jest stopniowo remontowany. Wpisany został też do planu rewitalizacji miasta Konina, dzięki czemu ma szansę na odzyskanie dawnej świetności. Miejmy nadzieję, że ta historia zakończy się dla Konina i tego obiektu – happy endem.

Bibliografia

• Koniniana: Miesięcznik Towarzystwa Przyjaciół Konina, grudzień 2013, nr 12 (132).
• Koniniana: Miesięcznik Towarzystwa Przyjaciół Konina, marzec 2006, nr 3 (36).
• Koniniana: Miesięcznik Towarzystwa Przyjaciół Konina, styczeń 2021, nr (176).
• Maluśkiewicz P., Województwo konińskie, 1983.
• Różalska M., ozopedia.org: Edward Reymond, (dostęp: 12.04.2025).

* Wszystkie zdjęcia zamieszczone na tym blogu są chronione prawem autorskim. Zabrania się kopiowania, rozpowszechniania, publikowania oraz modyfikowania zdjęć bez pisemnej zgody. Osoby zainteresowane wykorzystaniem któregokolwiek z materiałów proszone są o kontakt w celu uzyskania stosownego pozwolenia.